تغيير رنگ
  • Default color
  • Brown color
  • Green color
  • Blue color
  • Red color
تغيير طرح بندي
  • leftlayout
  • rightlayout
تنظيم اندازه متون
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
سفارشي سازي صفحه

مقالات

فرش دستباف کالای ارزآور


 صنعت فرش با قدمتی هزاران ساله به عنوان میراث فرهنگی بر سرپنجه قالی بافان ضمن ایجاد صدها فرصت شغلی جدید و ارتزاق بخش عمده ای از جمعیت، ارزش افزوده و تحصیل ارز بیشتر را به تجربه نشسته است تا آوازه نام ایران را در پهنه گیتی بگستراند. 
 
صنعت فرش دستباف به رغم ظرفیت ها و پتانسیل های بالقوه و بالفعل خود هم چنان در تب و تاب دفاع از حیثیت و اعتبار جهانی خود در بازارهای داخلی و خارجی است و در این میان اگرچه طی سال های گذشته به دلایل مختلف جایگاه آن با تنزل روبه رو بوده است اما به نظر می رسد با ساماندهی زنجیره تولید تا مصرف می توان در چارچوب یک عزم ملی، جهش بزرگی را در رونق این صنعت به عنوان یکی از عمده کالاهای صادراتی استراتژیک برداشت. اگرچه فرش دستباف، با فرهنگ و هنر ایران و ایرانی عجین شده و نقش های بسیاری را سال ها است که بر ”دار“ اقتصاد ملی ماندگار کرده است، اما هم چنان گره در گره مشکلات دارد.

هنر ـ صنعت فرش با قدمتی هزاران ساله به عنوان میراث فرهنگی بر سرپنجه قالی بافان ضمن ایجاد صدها فرصت شغلی جدید و ارتزاق بخش عمده ای از جمعیت، ارزش افزوده و تحصیل ارز بیشتر را به تجربه نشسته است تا آوازه نام ایران را در پهنه گیتی بگستراند. چنان که تا چندین سال پیش شاهد سهم ۳۰ درصدی قالی ایران در بازارهای جهانی بودیم. این در حالی است که به گفته دکتر مرادی نماینده مردم اراک در مجلس افت جایگاه قالی دستباف ناشی از غفلت از ارزش های پیدا و پنهان این کالا بوده، به طوری که سهم صادرات آن به ۱۵ درصد رسیده است.

وجود مشکلات عدیده که از قبل از تولید، یعنی از همان هنگام که دار برپا می شود تا انگشتان هنرمند قالی بافان گره در تار و پود فرش بنشاند تا آن زمان که در خانه مشتریان پهن شود، فرش دستباف را با چالش روبه رو کرده، چنان که طی ۱۰ سال اخیر بسیاری از کارگاه های قالی بافی تعطیل شده و چراغ حجره هایشان به امید معیشتی فزون تر خاموش شده است.

... و آنها که مانده اند، به دلیل خبره نبودن قادر به بافت فرش های مرغوب نیستند، چه آن که گفته می شود ۱۰ درصد قالی ها را افرادی می بافند که شغل اصلی شان قالی بافی است و ۹۰ درصد بقیه را افرادی می بافند که برای کمک به امرار معاش خود به این کار مشغول هستند.

باید خاطر نشان کرد اگر برای قریب ۷ میلیارد جمعیت جهان تنها به ۷۰ میلیون متر مربع فرش نیاز باشد که از این میزان فقط ده درصد آن را بتوانیم تأمین کنیم، بالغ بر ۷ میلیون متر مربع فرش خواهد بود، با این وجود به گفته دکتر مرادی برای حفظ جایگاه این کالا به عنوان یک فرهنگ اصیل نیاز به درک جامعه از آن دارد.

صنعت فرش دستباف اگرچه از مزیت های نسبی خوبی هم چون سرمایه بری کم، فناوری ساده، تجربه عمیق و کافی، اشتغال زائی، ارزآوری و ... برخوردار است، اما از ناهماهنگی های موجود در زنجیره تولید از بافت تا مصرف در رنج است. به عبارت دیگر ارتباطات آن با یکدیگر از یک تعریف علمی و استاندارد برخوردار نیست و همین امر سبب شده جایگاه مشخصی برای تعامل و ارتباط متقابل بین بخش دولتی و خصوصی وجود نداشته باشد و در نتیجه نقش حاکمیتی در این صنعت مبهم بوده و مسئولیت ها و انتظارات بخش خصوصی نیز ساماندهی نشده است.

وجود چنین ابهاماتی در کنار سایر مشکلات و تنگناهای موجود، هر چند کوچک، باعث شده اجزای این صنعت، در تمام رده ها، به اصطلاح هر یک ساز خود را می زند.

در این میان درست اندرکاران معتقدند: فرش دستباف برای خروج از رکود فعلی نیازمند یک تحول درونی و برونی است و در این میان به عنوان گام اول وجود یک متولی هم چون مرکز ملی فرش. در کنار سایر نهادهائی از قبیل اتحادیه های صنفی تولیدکنندگان و صادرکنندگان ضروری به نظر می رسد.

یک تولیدکننده فرش در این زمینه می گوید: صنعت فرش دستباف دارای دو بعد هنری و اقتصادی است که همواره بعد اقتصادی آن محور قرار گرفته و همین امر سبب شده دست اندکاران این صنعت از هم فاصله بگیرند. به عبارت دیگر فرش در تقاطع صنعت، هنر و اقتصاد قرار گرفته است.

آمار و ارقام در دسترس نشان می دهد: وجود چنین چالش هائی ارزش صادرات این کالا را که در نخستین برنامه توسعه با ۴/۵ میلیارد دلار، ۴/۳۸ درصد صادرات غیرنفتی را تشکیل می داد، طی سال های ۷۶ تا ۸۳ به ترتیب این سهم به ۲/۱۸، ۷/۱۴، ۱۳/۱، ۱۱/۲ درصد تنزل داد.

در یک نگاه کلی باید گفت: به نظر می رسد عقب نشینی فرش دستباف در بازارهای مصرف داخل و خارج متأثر از عوامل بسیاری است که به گفته کارشناسان می توان آنها را به دو بخش درونی و بیرونی تقسیم کرد.

تنزل کیفیت و افزایش قیمت تمام شده از جمله مهمترین عواملی است که بازار فروش به آن مبتلا است؛ که البته سرچشمه این عوامل را نیز باید در جای دیگر جستجو کرد.

یک تولیدکننده فرش به وجود نوسانات قیمت مواد اولیه بافت فرش اشاره داشته و می گوید: قیمت مواد اولیه بافت فرش اشاره داشته و می گوید: قیمت مواد اولیه فرش دستباف از ثبات لازم برخوردار نیست، به طوری که طی ۳ سال ۵۰ درصد قیمت این مواد افزایش یافته است.

این موضوع در کنار تک بافی قالی ها که هزینه های تولید را نسبت به بافت فرش در قالب مجتمع های کارگاهی ۵۰ درصد افزایش می دهد و هم چنین سطح پرداخت دستمزدها که براساس آمار سال ۲۰۰۳ در ایران به ۶۱ دلار می رسد، در صورتی که این رقم در چین ۵۵ دلار، پاکستان ۴۱ دلار و در هند ۲۳ دلار است، قیمت تمام شده این کالا را بالا می برد؛ چنان که براساس یک گزارش در دسترس متوسط قیمت هر کیلوگرم فرش دستباف ایران در سال ۲۰۰۳ میلادی برابر ۲۶ دلار بوده، در حالی که این قیمت در پاکستان و هند به ازاء هر کیلو ۱۵ و ۹ دلار است.

بدین ترتیب با معنی دار شدن تفاوت قیمت ها روز به روز رقابت پذیری فرش ایران کاهش یافته و این امر در نهایت تولیدکننده را در راستای کاهش قیمت وادار به چشم پوشی از کیفیت و استفاده از مواد اولیه نامرغوب کرده و نوآوری در طرح، نقش و رنگ را به فراموشی بسپارد.

نتایج حاصل از این روند در گام اول به سرعت تأثیرات خود را با کاهش تقاضا در بازار داخلی نشان داده است، به طوری که به خصوص طی دو دهه گذشته جایگاه فرش دستباف به نفع انواع موکت و فرش های ماشینی تنزل کرده است؛ به طوری که گفته می شود هم اکنون در کنار توسعه کارخانجات فرش ماشینی و عرضه گسترده این مفروشات، بازار مصرف شاهد عرضه فرش های ماشینی ترکیه ای با قیمت هر متر مربع یک میلیون و ۵۰۰ هزار ریال است.

این امر در کنار برگزاری نمایشگاه های فرش سبب برهم خوردن تعادل و حتی رکود بازار مصرف شده است.

ابراهیم حسینجانی یکی از دست اندرکاران تولید و صادرات فرش دستباف ضمن گلایه از برگزاری این نمایشگاه ها می گوید: متأسفانه این نمایشگاه ها به محلی برای فروش فرش تبدیل شده است و تولیدکنندگان به طور مستقیم نسبت به غرفه فروش های خود اقدام می کنند. در صورتی که این تولیدکنندگان حق عرضه مستقیم تولیدات خود را ندارند. از سوی دیگر اگر مصرف کننده فرش نامرغوب را در چنین مکان هائی خریداری کند، قادر نخواهد بود اعتراض خود را به تولیدکننده ای که معمولاً از همه شهرستان ها می آیند، منتقل کند.

وی می افزاید: برگزاری چنین نمایشگاه هائی که در مقاطع شهریور و اسفند ماه هر سال ترتیب می یابد، سبب کاهش تقاضای خرید در بازار شده و صنف بازرگان و تجار حجم خرید فرش خود را از تولیدکنندگان کاهش داده و از سوی دیگر به دلیل کاهش در آمد، مالیات کمتری به دولت پرداخت می کنند.

روند نزولی صنعت فرش دستباف هم چنین رویکرد صادراتی آن را نیز تحت تأثیر قرار داده؛ چنان که امروز این صنعت حتی قادر نیست جوابگوی تأمین ماهانه یک کانتینر ۴۰ فوتی معادل ۵ هزار متر مربع فرش برای ارسال به بازارهای جهانی باشد.

هر چند صادرکنندگان فرش در این زمینه معتقدند: هیچ کشوری قادر به رقابت با فرش ایرانی نیست، اما به نظر می رسد دستیابی به جایگاه واقعی این هنر صنعت ایرانی در جهان مستلزم ارتقاء بیش از پیش توان مندی ها و معرفی دوباره فرش دستباف در بازارهای جهانی است.

صدور بی رویه و بدون نظارت فرش دستباف و با هر کیفیتی در سال های گذشته سبب تخریب موقعیت این کالا و وارد آوردن ضربه سنگینی بر بازارهای مصرف شد. این امر در کنار نبود استانداردهای لازم، عدم توجه به سلائق مشتریان در کشورهای مختلف، بی توجهی به نوآوری در طرح و نقشه، ضعف در تبیلغات و ... فرش دستباف را بیش از پیش دچار رکود کرده و سبب فاصله گیری بیشتر از بازارهای جهانی شد.

این در حالی است که کشورهای رقیب هم چون چین، هند و پاکستان به دلیل ارزانی نیروی کار، استفاده از تعرفه های ترجیحی، مشابه سازی، تبلیغات و ... توانسته اند به تدریج بخش عمده ای از بازار فرش را به دست گیرند، تا بدان جا که مجموعه این عوامل امروزه جایگاه فرش دستباف ایران را در رده سی و دوم قرار داده است.

با وجود استمرار چنین روندی به نظر می رسد فرش دستباف ایران که روزگاری یکه تاز بازارهای جهانی بوده است، به گفته دست اندرکاران به دلیل فقدان یک راهبرد اساسی، امروز ناچار شده در کنار رقابت با مفروشات ماشینی، یک کورس رقابتی دیگر را با فرش های دستباف کشورهای رقیب، آن هم این بار در میدان بازارهای داخلی آغاز کند. اگرچه به نظر می رسد هنوز در سرآغاز عرضه فرش های دستباف دیگر کشورها قرار داریم، اما دست اندرکاران معتقدند باید با هرگونه عرضه این تولیدات هرچند در قالب نمایشگاهی آن باشد به سرعت برخورد کرد. حسینجانی در همین زمینه ضمن مخالفت با برگزاری این گونه نمایشگاه های فرش می گوید: برگزاری این نمایشگاه ها که در حقیقت باید ابزاری برای معرفی ظرفیت ها و پتانسیل های فرش ایرانی باشد، رفته رفته به جایگاهی برای معرفی فرش های کشورهای رقیب تبدیل شده است.

وی معتقد است باید با ورود فرش های دستباف خارجی در قالب کالای قاچاق برخورد شود.

به هر صورت آن چه مسلم است این که برای رونق فرش دستباف باید در کنار تمهیدات لازم برای افزایش سهم بازار داخلی و ارتقاء جایگاه آن، نسبت به ساماندهی صادرات این کالا اقدام شود تا یک بار دیگر اعتبار جهانی فرش دستباف ایران را در بازار پر رقابت امروز به اثبات برسانیم و در این میان به گفته دکتر مرادی نماینده مجلس از همین امروز باید به فکر نسلی باشیم که چه در ایران و چه در جای جای دنیا عاشقانه خواستار فرش ایران است، چه آن که در غیر این صورت دستبافته های افغانی، هندی، چینی و پاکستانی تنها یاد خاطره این هنر صنعت را برای نسل فعلی و نسل های آینده برجای خواهد گذاشت.
 
 

ارسال کننده
ahmadi
نویسنده
اکبر الهیار
آراء
1
ویژه
خیر
رتبه دهی به مقاله
1 رای
مورد علاقه:
0
نظر ها (1)
توسط:نغمه، 2013.09.01
مقاله مفیدی بود

سبد خرید شما


سبد خریدتان در حال حاضر خالی می‌باشد.

دسته بندی مقالات

آمار مقاله ها

3646 مقاله و 369 مجموعه

  • 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg
  • 4.jpg
  • 5.jpg
  • 6.jpg
  • 7.jpg
  • 8.jpg
  • 9.jpg
  • 10.jpg
  • 11.jpg
  • 12.jpg
  • 13.jpg
  • 14.jpg
  • 15.jpg
  • 16.jpg
  • 17.jpg
  • 18.jpg
  • 19.jpg
  • 20.jpg
  • 21.jpg
  • 22.jpg
  • 23.jpg
  • 24.jpg
  • 25.jpg
  • 26.jpg

تماس با ما

تهران: فلکه دوم صادقیه، برج گلدیس، طبقه هفتم، واحد 721
تلفن: 47626486-021

تبریز: تقاطع خیابان منصور و بهادری، ساختمان سیمرغ، طبقه پنجم، شرکت تسهیل گستر
تلفن: 04135251447
فاکس: 04135251448

عضويت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه، آخرین اخبار کسب یار و کسب و کار را در ایمیلتان دریافت کنید.
کسب یار
مباحث عمومی کسب و کار


دریافت بصورت HTML؟

آخرین نسخه کسب یار

کسب یار خریداری شده خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.


کسب یار 4.1.0 نسخه نهایی
آخرین تاریخ بروزرسانی:
//